1
گروه مهندسی محیطزیست، دانشکده محیطزیست ، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2
گروه مهندسی محیطزیست، دانشکده محیطزیست ، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3
مرکز تحقیقات بهداشت عمومی، دانشگاه علوم پزشکی تربتحیدریه، تربتحیدریه، ایران
4
گروه مهندسی محیطزیست، دانشکده محیطزیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
پلاستیکهای موجود در مراکز دفن پسماند تحت تأثیر فرآیندهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی دچار تخریب شده و منجربه تشکیل میکروپلاستیکها (کمتر از 5 میلیمتر) میگردند. این ذرات بهدلیل پایداری و ویژگیهای سطحی، پتانسیل تجمع در پسماند و انتقال از طریق شیرابه را دارا هستند که شیرابه را به مسیری بالقوه برای ورود میکروپلاستیکها به محیطزیست تبدیل میکند. باوجود اهمیت موضوع، اطلاعات درباره حضور، ویژگیها و غلظت آنها در شیرابه همچنان محدود است. مطالعات نشان میدهند پلیاتیلن و پلیپروپیلن بیشترین فراوانی را دارند و اندازه غالب آنها ۲۰ تا ۵۰۰۰ میکرومتر با مورفولوژیهای قطعه، الیاف و فیلمهای شفاف یا زرد متغیر است. غلظت گزارش شده در شیرابه در سطح جهانی در محدوده 57000-02/0 ذره بر لیتر متغیر است. مواجهه انسان با این ذرات از طریق سه مسیر بلع، استنشاق و جذب پوستی رخ میدهد، ارزیابی ریسک آنها با شاخصهای دز روزانه، خطر پلیمری و دریافت مزمن امکانپذیر است؛ بهویژه که میکروپلاستیکها با حمل آلایندههای سمی، خطرات سلولی و سیستماتیک جدی ایجاد میکنند. نتایج بررسیها نشان میدهد روشهای فیزیکی و شیمیایی، بازده حذف مطلوبی دارند، اما با چالشهایی نظیر گرفتگی غشا، هزینههای بالا و تولید لجن آلوده مواجهاند. روشهای بیولوژیکی نیز به دلیل زمانماند کوتاه، کارایی محدودی دارند، درحالیکه فناوریهای اکسیداسیون پیشرفته پتانسیل تخریب ساختار پلیمرها را دارا هستند. چالش اصلی در تمامی فرآیندها، مصرف انرژی و خطر بازگشت میکروپلاستیکها به زنجیره غذایی از طریق کاربرد لجن در کشاورزی است. پژوهش حاضر باهدف تحلیل نظاممند ویژگیهای فیزیکوشیمیایی، مکانیزمهای جذب، پیامدهای سلامتمحور و چالشهای فنی تصفیه بستری برای تدوین راهبردهای مدیریتی فرآهم میکند.